Madera to wyspa wulkaniczna oddalona o około 800 kilometrów na południowy zachód od kontynentalnej Portugalii. Ma 57 kilometrów długości, 22 w najszerszym miejscu i 741 kilometrów kwadratowych, a w Pico Ruivo sięga 1862 metrów. To nie kierunek na piaszczyste plaże: to góry, chodzenie i słodka woda. Kto przyjeżdża po wydmy, wraca rozczarowany; kto przyjeżdża chodzić, zawsze zostaje za krótko.
Lewady
To kanały nawadniające budowane od piętnastego wieku, żeby przeprowadzić wodę z deszczowej północy na suche południe. Jest ich ponad 2170 kilometrów, a biegnąca obok ścieżka konserwacyjna stała się siecią szlaków wyspy. Najbardziej znane to Levada do Caldeirão Verde przy Santanie, z tunelami, w których latarka jest konieczna, Levada das 25 Fontes w Rabaçal i Levada do Rei przy São Jorge.
Uwaga: od 2026 roku obowiązkowa rezerwacja
Od 1 stycznia 2026 roku wszystkie sklasyfikowane szlaki wymagają rejestracji i wcześniejszej rezerwacji z godziną na platformie SIMplifica rządu regionalnego. Turysta indywidualny płaci 4,50 euro za wejście, a 3 euro w towarzystwie operatora z porozumieniem z IFCN; mieszkańcy Madery nie płacą, ale też muszą rezerwować. PR1 ma własną, wyższą stawkę. Rezerwuj przed wyjściem z hotelu: bez rezerwacji na szlak nie wejdziesz.
Pico do Areeiro i Pico Ruivo
Trasa PR1 między Pico do Areeiro (1818 metrów) a Pico Ruivo (1862) jest najbardziej widowiskowa na wyspie: granie, tunele i stopnie wykute w skale, ponad chmurami. Po pożarach była zamknięta prawie dwa lata i otwarto ją ponownie 27 kwietnia 2026 roku, teraz jednokierunkowo od punktu widokowego Pedra Rija i z doraźnymi zamknięciami na prace — sprawdź w IFCN dzień wcześniej. Na Areeiro dojedziesz samochodem, na Pico Ruivo nie.
Laurisilva
Wawrzynowy las Madery jest na liście Unesco od 1999 roku, wpisano 15000 hektarów, i to największy zachowany fragment takiego lasu na świecie — relikt, który zniknął z kontynentalnej Europy. Żyje raczej z mgły niż z deszczu, a najlepiej widać go w Queimadas, Ribeiro Frio i Fanal.
Funchal
Stolica ma Mercado dos Lavradores z owocami tropikalnymi i czarnym pałaszem oraz katedrę Sé, zaczętą w 1493 roku i podniesioną do rangi katedry w 1514 roku, ze stropem z wyspiarskiego cedru. Kolejka linowa wwozi na Monte, a stamtąd zjeżdża się w carros de cesto: wiklinowych koszach na drewnianych płozach, prowadzonych przez dwóch mężczyzn w bieli, przez jakieś dwa kilometry do połowy zbocza. Powstały w 1850 roku jako prawdziwy transport; dziś są atrakcją i nie zastąpią autobusu.
Cabo Girão, północ i Porto Santo
Câmara de Lobos to wioska rybacka, którą Churchill malował w 1950 roku. Cabo Girão to jeden z najwyższych klifów morskich Europy, 580 metrów, ze szklaną platformą otwartą w 2012 roku. Na północnym wybrzeżu Porto Moniz ma naturalne baseny w zastygłej lawie, wstęp płatny, a São Vicente jaskinie wulkaniczne. Porto Santo, 43 kilometry na północny wschód, ma dziewięć kilometrów piasku, których brakuje Maderze; dopływa się promem z Funchal albo dolatuje.
Wino i stół
Wino madera jest wzmacniane i dojrzewa w cieple, metodą estufagem, a najlepsze butelki metodą canteiro — to spadek po beczkach, które przemierzały tropiki na statkach. Szczepy to wytrawniejsze Sercial i Verdelho oraz słodkie Bual i Malvasia. Na stole: espetada, wołowina na wawrzynowym rożnie, bolo do caco z masłem czosnkowym, grillowane skałoczepy i czarny pałasz z bananem.
Praktycznie
Klimat jest łagodny cały rok, ale zmienia się z wysokością i stroną wyspy: na północy może padać, gdy w Funchal świeci słońce, a na szczytach jest zimno nawet w sierpniu. Samochód się przydaje, ale drogi są strome i pełne tuneli. Na każdy szlak weź buty z przyczepną podeszwą, latarkę i kurtkę przeciwwiatrową.